Bedrijf overlaten of verkopen: wat past bij een familiebedrijf met enkele aandeelhouders?
Overlaten en verkopen worden vaak als tegenpolen gebruikt. Bij een familiebedrijf met enkele aandeelhouders zijn het twee manieren om dezelfde vraag te beantwoorden: wie neemt de onderneming over, en kan die dat dragen.
In het kort
- Overlaten
- De leiding en op termijn de aandelen gaan naar familie of naar mensen die het bedrijf al dragen. De prijs is zelden de enige maat.
- Verkopen
- Een derde wordt eigenaar, na een vergelijking van serieuze biedingen. De prijs en de voorwaarden staan centraler.
- De valkuil
- Eerst de familieafspraak maken en pas daarna rekenen. De som haalt de afspraak dan vaak in.
Twee woorden, één dossier
Een eigenaar die zegt dat hij het bedrijf wil overlaten, bedoelt meestal dat de zaak moet blijven bestaan zonder hem, en dat de mensen die haar kennen voorrang krijgen. Een eigenaar die zegt dat hij wil verkopen, bedoelt vaker dat hij de waarde wil verzilveren en dat de koper mag komen uit een ruimere kring. Beide zinnen kunnen waar zijn in hetzelfde familiebedrijf, uitgesproken door twee verschillende aandeelhouders.
Daarom behandelen wij ze niet als twee producten. De voorbereiding is dezelfde. U hebt een beeld nodig van wat de onderneming waard is, van wat zij nodig heeft om zonder de huidige eigenaar te draaien, en van wie de overname kan financieren. Pas met die drie dingen op tafel kiest u. De pagina bedrijfsopvolging zet de drie routes naast elkaar: familie, management en een koper van buiten. Dit artikel gaat dieper in op de situatie die wij het vaakst zien: een kmo of familiebedrijf, nationaal en internationaal, met twee, drie of vier aandeelhouders, vaak uit dezelfde familie.
Wat enkele aandeelhouders anders maakt
Een enige eigenaar kan van gedachte veranderen zonder iemand om toestemming te vragen. Bij enkele aandeelhouders kan dat niet. De ene heeft veertig jaar de klanten gedaan. De andere heeft het geld ingebracht en komt zelden op de zaak. Een derde is het kind dat er al werkt, zonder dat ooit is gezegd of dat een recht op aandelen inhoudt. Een vierde is uitgekocht in de familievertelling, maar staat nog in het aandelenregister.
Een koper, en ook een bank die een familiale overname financiert, leest dat register. Hij vraagt wie moet meetekenen, wie een vetorecht heeft, en wat er gebeurt als één aandeelhouder de prijs te laag vindt. Die vragen zijn commercieel, nog voor ze juridisch worden. Als u ze pas beantwoordt wanneer er een bod ligt, onderhandelt u met uw eigen tafel in plaats van met de koper.
Maak daarom vroeg een eenvoudige kaart. Wie bezit welk percentage. Wie werkt er in de vennootschap en wie niet. Wie wil binnen vijf jaar weg, en wie wil blijven. Of er afspraken zijn over voorkoop, over een gezamenlijke verkoop, of over wat een overledene nalaat. Ontbreken die afspraken, dan is dat geen schande. Het is wel het eerste huiswerk. Hoe u ze contractueel vastlegt, doet u met uw advocaat. Wij signaleren waar het dossier anders blijft haperen.
Even gevoelig, en even nodig: de vergoeding van wie blijft werken tegenover wie alleen aandeelhouder is. Een verkoop of een overdracht legt dat verschil bloot. Jarenlang kon het impliciet blijven, omdat de winst toch in de familie bleef. Op het moment van overlaten vraagt iemand een getal. Beter dat getal komt van u dan van een koper die de spanning heeft gezien.
Eerst de som, dan de afspraak
Bij een overlating binnen de familie is de reflex om eerst de vrede te bewaren en de prijs later te regelen. Dat voelt hoffelijk en het is duur. Een kind dat overneemt, betaalt zelden uit eigen zak. Er moet een bedrag zijn dat een bank wil financieren, dat de vertrekkende generatie rechtvaardig vindt, en dat de vennootschap niet leegtrekt op het moment dat zij net zelfstandig moet worden. Die drie eisen bijten. Alleen een waardering maakt zichtbaar waar ze bijten.
Dezelfde waardering dient de andere route. Als u daarna toch aan een derde verkoopt, weet u wat een familiaal voorstel u kostte of opleverde ten opzichte van de markt. Zonder dat vergelijk kiest u op gevoel, en krijgt het gevoel achteraf de rekening. Hoe een waardering tot stand komt, zonder vuistregel en zonder een getal in het eerste kwartier, leest u bij waardering en in wat uw kmo waard is en wat u in achttien maanden kunt verbeteren.
Wij beloven in die waardering geen uitkomst. Wij zetten de bandbreedte uiteen die een koper of een bank zou kunnen verdedigen, en de punten die de bandbreedte smaller of breder maken. Daarna kunt u pas zeggen: dit bedrag kan de familie dragen, of dit bedrag heeft alleen een derde.
Wilt u dit naast uw eigen bedrijf leggen? De quickscan Verkoopklaar duurt ongeveer drie minuten. U ziet meteen een score en de drie punten die de waarde het meest bewegen. Het is geen waardering.
Wanneer overlaten past
Overlaten past wanneer er iemand is die de onderneming wil én kan dragen, en wanneer de anderen dat kunnen aanzien zonder dat de zaak of de familie eraan kapotgaat. Willen en kunnen zijn twee toetsen. Iemand die het graag zou doen maar de klanten niet houdt, is geen opvolger. Iemand die het kan maar het niet wil, ook niet. Dwang, hoe liefdevol verpakt, levert een directeur op die bij de eerste tegenslag alsnog wil verkopen, dan tegen slechtere papieren.
De financiering moet houdbaar zijn zonder dat de vennootschap de jaren na de overdracht alleen nog afbetaalt. Een mooie prijs voor de ouders die het bedrijf stillegt, is geen geslaagde overlating. Evenmin is een symbolische prijs een geschenk als de andere kinderen daardoor hun deel van het vermogen nooit zien. Compensatie hoort in het gesprek, niet ernaast. De vorm, schenking, lening, uitgestelde prijs of iets anders, is maatwerk voor de notaris en de fiscaal adviseur. Wij houden de commerciële som zuiver zodat zij iets hebben om op te rekenen.
Een variant die vaak wordt overgeslagen, is het management dat geen familie is. Mensen die de zaak dagelijks dragen, kunnen mede-eigenaar worden, soms samen met een financier die een minderheid neemt. Dat is nog steeds overlaten: de continuïteit zit bij wie het bedrijf kent. De hoogste prijs haalt die route zelden. Zij haalt wel vaak de minste breuk met klanten en personeel. Zet dat verschil op papier voordat u het wegwuift.
Wanneer verkopen eerlijker is
Verkopen aan een derde is geen nederlaag en geen tweede keus. Het is de betere route wanneer niemand in de familie of in het team de combinatie van wil, kunde en financiering haalt, of wanneer de aandeelhouders een verschillende kant op willen en een externe prijs de enige scheidsrechter is die iedereen aanvaardt.
Een koper van buiten brengt geld mee, en soms ook de volgende directeur. In sectoren waar de schaal toe neemt, brengt hij ook investeringen die een kmo alleen niet meer doet. De voorwaarde is dat u hem kiest uit concurrentie, niet uit het enige gesprek dat toevallig begon op een beurs. Hoe zo'n verkoop stap voor stap loopt, staat bij bedrijf verkopen. Voor een Nederlandse vennootschap is de vraag wat een adviseur wel en niet doet apart beschreven: overnamebegeleiding voor het MKB.
Ook bij een verkoop aan een derde blijven de enkele aandeelhouders het knelpunt. Spreek af dat één bod wordt vergeleken volgens vooraf gekozen criteria: zekerheid van betaling, wat er met het personeel en de site gebeurt, hoe lang wie moet aanblijven, en pas dan de hoogte van het bedrag. Wie alleen op het getal stemt, krijgt later spijt over een voorwaarde die niemand had gelezen.
Wat u nu al gelijk kunt trekken
Of u uiteindelijk overlaat of verkoopt, dezelfde dingen maken beide routes makkelijker. De onderneming moet een maand zonder u kunnen. De klantrelaties mogen niet alleen in uw telefoon zitten. De cijfers moeten uitlegbaar zijn voor iemand die de familiegeschiedenis niet kent. Het aandelenregister moet kloppen met wat u elkaar vertelt. Daar gaat ongeveer achttien maanden mee heen als u het ernstig neemt, en het werkt door in de prijs én in de financierbaarheid van een familiale overname.
Begin dat werk voordat u een kamp kiest. Een dossier dat alleen is geschreven voor een kind, is moeilijk alsnog aan een derde te tonen. Een dossier dat voor een veiling is geschreven, voelt voor een kind als een bedreiging. Een nuchter memorandum, gemaakt alsof een serieuze buitenstaander het moet kunnen lezen, dient beide.
Wij kiezen in dat gesprek geen kamp voor u. Wij leggen de routes naast elkaar, met de som erbij, en zeggen het als verkopen of overlaten op dit moment niet in uw belang is. Een eerste gesprek is vertrouwelijk, kosteloos en vrijblijvend. De diepere vergelijking tussen familie en een derde staat ook in bedrijfsopvolging binnen de familie of toch verkopen aan een derde.
Veelgestelde vragen
Is overlaten goedkoper dan verkopen?
Kunnen twee aandeelhouders de andere dwingen om mee te verkopen?
Moet ik kiezen voordat ik een adviseur spreek?
Deel dit artikel
Gerelateerde artikelen
Leg overlaten en verkopen eens naast elkaar.
Vertrouwelijk en kosteloos. Na één uur ziet u welke route in uw kring realistisch is.
directie@meridian-partners.be Antwoord binnen één werkdag.